Amhrán: Amhrán na Scadán | Amhrán na ScadánAmhráinTG4 Foghlaim | Irish Television Channel, Súil Eile | TG4 Skip to main content
Menu

Amhrán na Scadán

Amhrán na Scadán

Trascríbhinn

AMHRÁN NA SCADÁN 

le Éamonn Dooley Mac Ruairí 

 

Nuair a théim a luí san oíche, bím ag smaointiú ar an iasc,

Nuair a éirím amach ar maidin, bheirim rúid go dtí an bhinn,

Bíonn na héanacha ag cur pléisiúir orm ’na suí i mbéal na bpoll

Is an phéist ag an Tor Dhearg ag cur na scadán tharna droim.

 

Bím ag smaointiú ar an eangaigh is ar an bhád a mbíonn sí ann,

Bím ag smaointiú ar na rámhaí is a mbuillí ins an toinn,

Bím ag smaointiú ar an fhearthainn ’s ar an tréan a bhí sa ghaoith

Is gach uair dár chroch mé an stiúir uirthi ’s an teilm ina cionn.

 

Ach is deas an rud na slanntracha a bheith soilsiú ar ár mbróig,

Is dá bhfuil sa domhan á bplúchadh go minic ná iad a dhíol,

Ach caithfimid a ghabháil an canál leo, maith nó olc an t-am

San áit a mbeidh lúcháir ar an cheannaí romhainn ’s buidéal dúinn den lionn.

 

Nuair a shuím cois na tineadh, bím ag smaointiú ar an am

A raibh mé fhéin ’s mo churach beag amuigh ar bharr na dtonn,

Is gan idir mé is an tsíoraíocht ach an t-éadach tana tarr

Ag cosnamh gaoithe is farraige i measc éanacha na dtonn.

 

Ach anois atá mé aosta is mé ag éirí lag breoite tinn,

Níl mé ag dúil go brách le biseach a fháil go síntear mé sa chill,

Bheirim altú do Dhia na glóire mar chuir mé isteach m’am

Ar chreig i lár na farraige i measc éanacha na mbeann.

Gluais

Maighdean Mhara = murúch, nó bean a bhfuil eireaball éisc uirthi, mheath tú = d’éirigh tú lag, thréig tú an greann = stop tú ag baint sult as an saol, go frasach = ar fud na háite,  = leagan malartach de ‘faoi’, do chúl buí daite = do ghruaig fhionn, mo mháithrín ard = mo mháthair uasal, bruinneall = cailín álainn, spéirbhean, mo Phádraig bán = tá gruaig fhionn ar Phádraig, ar bharr na dtonna = tuis. gin. malartach de ‘ar bharr na dtonn’, tá an ghaoth i ndrochaird = tá an ghaoth an-láidir ar fad, an tSeisreach = réaltbhuíon ar a thugtar an Camchéachta freisin, na spéarthaí = na spéire

Cúlra

Samhlaítear le hOileán Thoraí an t-amhrán seo ach tá an scéal a bhaineann leis coitianta go leor i mbéaloideas thíortha chósta na hEorpa. De réir an scéil, rug fear ar Mhaighdean Mhara agus chuir sé i bhfolach a heireaball éisc ionas go ndéanfadh sí dearmad ar a saol faoin bhfarraige. Phós siad agus bhí beirt pháistí acu, ach i ndeireadh thiar, tháinig sí ar a heireaball agus bhí uirthi a clann a fhágáil agus dul ar ais go dtí a háit dúchais faoin fharraige. 

Tá cumha agus brón, cian agus uaigneas, san amhrán seo. Tugtar goltraí ar a leithéid seo d’amhrán mall brónach.


Anailís Ghinearálta

Léigh na liricí agus pléigh a bhfuil iontu le do ghrúpa nó le do pháirtí ranga.

Tá brón agus uaigneas le haireachtáil go láidir san amhrán seo agus pléann gach véarsa le mothúchán ar leith. 

Pioc véarsa amháin agus abair cén chaoi a gcuirtear na mothúcháin éagsúla in iúl le híomhánna.

Véarsa 1: Lagar spride na Maighdine Mara

Véarsa 2: Grá na hiníne dá máthair

Véarsa 3: Cumha na máthar agus í ag fágáil slán ag a cuid páistí

Véarsa 4: Uaigneas an chlainne i ndiaidh don Mhaighdean Mhara iad a fhágáil

Grinn-anailís

  • Cén gaol atá ag an amhránaí leis an Maighdean Mhara, dar leat? Cén fhianaise atá agat ón téacs?
  • Cé na mothúcháin atá san amhrán seo? Cé na focail a mbaintear úsáid astu chun na mothúcháin seo a chur in iúl? 
  • Cad é príomhtheachtaireacht an amhráin seo maidir le caidrimh?
  • Cén ré lena mbaineann an t-amhrán, dar leat?

Achoimre

Daoine

  • Cé atá ag labhairt?
  • Cé leis a bhfuiltear ag labhairt?
  • Cad atá an t-amhránaí ag iarraidh a rá leis an Maighdean Mhara?

Rithim agus luas

Roghnaigh na haidiachtaí is feiliúnaí thíos le cur síos a dhéanamh ar rithim agus ar luas an amhráin:

mall luascach mear leathan beoga sioncóipithe bríomhar lag measartha

Mothú

Roghnaigh na haidiachtaí is feiliúnaí thíos le cur síos a dhéanamh ar na mothúcháin atá san amhrán:

beo bríomhar eaglasta grámhar mothúchánach feargach brónach dáiríre áthasach ceiliúradh spreagúil ómósach, impíoch, smaointeach, réchúiseach, suaimhneach gealgháireach

Íomhánna agus Mothúcháin

  • Cad iad na príomhmhothúcháin atá san amhrán?
  • Cén éifeacht atá ag rithim an amhráin ar na mothúcháin sa dán?
  • An gcuireann rithim an amhráin an fharraige i gcuimhne duit? Cén fáth?
  • Cad iad na híomhánna is laidre san amhrán, dar leat?

Aimsigh, más ann dóibh, samplaí de na teicníochtaí liteartha seo thíos sa téacs.

  • Meafar:
  • Samhail:
  • Uaim:
  • Rím:
  • Fuaimfhoclaíocht:

Mo Thuairim Féin

  • Cén saghas amhráin é seo, dar leat?
  • An dtaitníonn an t-amhrán seo leat? Cén fáth?


Tá liricí an amhráin agus nótaí míniúcháin ar na focail is deacra ann ar fáil sna cairdíní thuas.

Tá leagan PDF de na liricí agus den eagraí grafach ar fáil thíos, chomh maith le nasc chuig ceacht a bhaineann leis an téama ‘cúrsaí farraige’.

Eagraí Grafach

Ceacht

Abhaile


Is comhthionscnamh de chuid TG4 agus Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh é TG4 Foghlaim.


Féach thíos roinnt rogha clár ó Sheinnteoir TG4. Tuilleadh ar fáil ag www.tg4.tv.